حجه الاسلام سید ابراهیم رئیسی

کتاب تقریرات قواعد فقه(بخش عبادی)

  

فهرست مطالب این کتاب

                                                                                                              

مقدمه ................................................................................................. 17

سخنان استاد به مناسبت شروع سال تحصیلی.......................................... 19

 

فصل اول: قاعده طهارت

گفتار اول- مستندات قاعده لزوم........................................................... 28

گفتار دوم- مستندات قاعده طهارت....................................................... 26

      1- موثقه عمار.............................................................................. 26

      2- روایات خاصه......................................................................... 27

      3- فهرست و حصر محرمات........................................................ 30

      4- استصحاب طهارت................................................................... 32

      5- نجاست ذاتی یا عرضی............................................................ 33

      6- اصل موضوعی و قاعده طهارت................................................. 36

      7- حکم واقعی یا حمن ظاهری..................................................... 37

      8- نظر صاحب حدائق.................................................................. 38

گفتار سوم- کاربرد مختلف اصل در فقه................................................. 38

      1- اصل به معنی دلیل................................................................... 39

      2- اصل به معنی قاعده.................................................................. 39

      3- اصل به معنای استصحاب......................................................... 40

      4- اصل به معنای رجحان.............................................................. 41

      5- قواعد به معنی غالبیت.............................................................. 41

      6- اصل به معنی مستندات............................................................. 41

      7- اصل معتبر شرعی.................................................................... 41

      8- اصل به معنی طبیعت اشیاء........................................................ 42

گفتار چهارم- اصل و ظاهر................................................................... 44

      1- معنی ظاهر.............................................................................. 44

      2- تعریف میرزای قمی از ظاهر..................................................... 45

      3- فرق عرف و عادت.................................................................. 47

      4- معنی تعارض اصل و ظاهر....................................................... 48

      5- تقدم ظاهر بر اصل................................................................... 49

گفتار پنجم- اقسام دلیل از دیدگاه حقوق‌دانان......................................... 50

      1- دلایل تعبدی در اصل صحت.................................................... 52

          الف) آیات.............................................................................. 52

          ب) روایات............................................................................. 53

      2- مفهوم تکلیفی ناشی از اصل صحت........................................... 54

      3- مفهوم وضعی ناشی از اصل صحت........................................... 56

      4- آثار عبادی ناشی از اصل صحت............................................... 57

      5- دلایل مفهوم وضعی ناشی از اصل صحت.................................. 57

          الف) ظهور حال مسلمانان......................................................... 58

          ب) بنای عقلا.......................................................................... 59

          ج) اجماع................................................................................ 59

      6- صحت عندالفاعل و صحت واقعیه............................................. 60

      7- نظر شیخ انصاری..................................................................... 62

گفتار ششم- تعارض استصحاب و اصل صحت...................................... 63

      1- استصحاب موضوعی و اصل صحت.......................................... 64

      2- تقدم اصل بر ظاهر از دیدگاه شهید ثانی..................................... 65

گفتار هفتم- تعارض اصل و ظاهر در نفقه.............................................. 68

      1- تقدم ظاهر بر اصل................................................................... 70

      2- قائلین به توقف (قائلین به تفصیل)............................................ 71

      3- طرح نظریه قدرت غالب.......................................................... 72

      4- تأثیر عرفیات جامعه بر اصل و ظاهر.......................................... 74

گفتار هشتم- مبانی آراء صادره از سوی محاکم........................................ 81

 

فصل دوم: قاعده تسامح در ادله سنن

گفتار اول- معنی و مفهوم قاعده تسامح در ادله سنن............................... 87

گفتار دوم- مستندات قاعده................................................................... 88

      1- روایت هشام بن سالم.............................................................. 88

      2- روایت صفوان......................................................................... 90

      3- روایت محمد بن مروان از امام صادق(ع)................................... 90

      4- روایت محمد ابن مروان از امام محمدباقر(ع)............................. 90

گفتار سوم- وجه تسمیه من بلغ............................................................. 91

      1- حوزه روایت من بلغ................................................................ 91

          الف) محتمل المطلوبیه بودن روایات.......................................... 92

          ب) احتیاط در انقیاد................................................................. 93

      2- حق‌الطاعه................................................................................ 93

گفتار چهارم- خیر ضعیف و استحباب................................................... 95

      1- نظر مرحوم آخوند خراسانی...................................................... 95

      2- نظر مرحوم آقای نائینی............................................................. 96

      3- نظر مرحوم آقای خوئی............................................................ 97

      4- نظر امام خمینی و مسئله رجحان ذاتی....................................... 98

 

فصل سوم: قاعده فراغ و تجاوز

گفتار اول- معنی قاعده فراغ و تجاوز.................................................. 101

گفتار دوم- تفاوت قاعده صحت با قاعده فراغ..................................... 102

      1- نظر مرحوم آقای خوئی.......................................................... 103

      2- عام بودن تعلیل روایت........................................................... 105

      3- امام خمینی و نظریه وحدت ملاک........................................... 106

گفتار سوم- شهبه حکمیه و قاعده فراغ................................................. 109

      1- اصول عملیه و اصل صحت.................................................... 111

      2- تمسک به عام در شهبه مصداقیه.............................................. 113

      3- اقل و اکثر ارتباطی و انواع آن................................................. 113

      4- نظریه اقل و اکثر برائتی.......................................................... 114

      5- نظریه اقل و اکثر احتیاطی....................................................... 114

گفتار چهارم- مستندات قاعده............................................................. 115

      1- روایات مربوط به قاعده فراغ و تجاوز..................................... 115

          الف) دسته اول از روایات....................................................... 116

          ب) دسته دوم از روایات........................................................ 118

               نکته اول- شک در وجود یا شک در صحت و فساد.......... 118

               نکته دوم- رفع ید از ظهور ذیل به نفع ظهور در صدر........ 120

               نکته سوم- رخصت یا عزیمت.......................................... 122

               نکته چهارم- نظر امام خمینی در کتاب استصحاب.............. 122

               نگته پنجم- معنی «فی غیره» در روایات............................. 122

گفتار پنجم- نظریه قدر جامع شیخ انصاری........................................... 124

      1- نظریه میرزای نائینی................................................................ 126

      2- استثناء وضو از قاعده تجاوز................................................... 128

 

فصل چهارم: قاعده لاتُعاد

گفتار اول- فرق سنت و فریضه........................................................... 131

      1- معنی قاعده لاتُعاد.................................................................. 134

          الف) طهارت......................................................................... 134

          ب) قبله................................................................................ 134

          ج) رکوع............................................................................... 135

          د) سجده............................................................................... 135

          هـ) وقت............................................................................... 135

      2- وجود رابطه طولی.................................................................. 136

      3- حکومت روایت صحیحه........................................................ 137

      4- عالم عامد و مسئله لاتعاد........................................................ 138

      5- غیرعامد و مسئله لاتعاد.......................................................... 139

      6- شخص جاهل و مسئله لاتعاد.................................................. 140

          الف) نظر مشهور.................................................................... 140

          ب) نظر شیخ انصاری............................................................. 140

          ج) نظر امام خمینی(ره).......................................................... 141

گفتار دوم- سیطره قاعده لاتعاد............................................................ 144

      1- قاعده لاتعاد و جاهل و قاصر و مقصر..................................... 144

      2- تنجز تکلیف شخص ناسی...................................................... 145

      3- نظر مرحوم آقای خویی.......................................................... 146

گفتار سوم- نقد نظر مرحوم آقای خویی............................................... 146

گفتار چهارم- قاعده لاتعاد و حالت فراغ.............................................. 147

 

فصل پنجم: قاعده من ادرک

گفتار اول- تعریف قاعده من ادرک...................................................... 149

گفتار دوم- فروض مختلف روایات من ادرک...................................... 151

      1- توسعه حقیقی........................................................................ 151

      2- اضطرار................................................................................. 151

      3- تنزیل وقت........................................................................... 152

      4- تنزیل در ادراک..................................................................... 152

گفتار سوم- نظر امام خمینی(ره).......................................................... 154

      1- فرض اول وقت بجای آخر وقت............................................ 155

      2- تنزیل طهارت ترابی به منزله طهارت مائی................................ 156

 

فصل ششم: قاعده امکان

گفتار اول- وجه تسمیه قاعده امکان .................................................... 159

گفتار دوم- امکان ذاتی یا امکان وقوعی و شرعی.................................. 159

گفتار سوم- ادله قاعده امکان............................................................... 161

      1- اصل سلامت......................................................................... 161

      2- اجماع................................................................................... 162

      3- روایات................................................................................. 162

          الف) ایراد بر اصل سلامت...................................................... 164

               اشکال اول: فقدان اوصاف شرعی...................................... 164

               اشکال دوم: عقلایی بودن اصل سلامت.............................. 164

               اشکال سوم: زایل شدن موضوع بر اصل سلامت................. 164

          ب) نظر صاحب جواهر.......................................................... 166

          ج) نظر امام خمینی(ره).......................................................... 166

گفتار چهارم- تعارض استصحاب با قاعده امکان................................... 167

گفتار پنجم- سن تکلیف و نظرات پیرامون آن....................................... 168

 

قاعده کل مالایکون حیضاً فهو استحاضه

گفتار اول- تعریف قاعده.................................................................... 173

گفتار دوم- روایت صحیحه صفوان...................................................... 174

گفتار سوم- تشکیک امام خمینی و رد کلیت قاعده................................ 175

 

فصل هفتم: قاعده لاشک لامام و المأموم

گفتار اول- تعریف قاعده.................................................................... 179

گفتار دوم- مستندات قاعده................................................................. 179

      1- روایات................................................................................. 179

          الف) مرسله یونس................................................................. 180

          ب) صحیحه حفص بن بختری................................................ 181

      2- اجماع................................................................................... 183

گفتار دوم- مأمومین و شرط وثوق....................................................... 185

      1- غیر بالغ و شرط وثوق............................................................ 186

      2- شمول خلف به زنان............................................................... 187

      3- نتیجه‌گیری............................................................................ 188

گفتار سوم- معنی و مفهوم سهو........................................................... 188

      1- دلیل حاکم............................................................................ 191

      2- معنی و مفهوم حفظ .............................................................. 192

گفتار چهارم- علم عادی یا ظن‌المأمون................................................. 194

گفتار پنجم- طرح یک سئوال: ظن قاضی جزو کدامیک از ظنون است..... 197

 

فصل هشتم: قاعده لاشک فی الناقله

گفتار اول- تعریف قاعده لاشک فی لاناقله........................................... 201

گفتار دوم- مستندات قاعده................................................................. 202

      1- روایات ................................................................................ 202

       2- مکتب قم و نجف و اصل عدم ازلی........................................ 205

      3- نافله ذاتی و فریضه بالعرض................................................... 206

      4- اجماع................................................................................... 209

          الف) نظر مرحوم صاحب جواهر............................................. 211

          ب) پاسخ به ادله مرحوم صاحب جواهر................................... 214

گفتار سوم- شک در عدد یا شک در افعال نماز.................................... 216

 

فصل نهم: قاعده لاشک لکثیرالشک

گفتار اول- تعریف لاقاعده لاشک لکثیرالشک....................................... 223

گفتار دوم- مستندات قاعده................................................................. 224

      1- اجماع................................................................................... 224

      2- روایات................................................................................. 225

گفتار سوم- وجوب عدم اعتناء به شک................................................. 230

      1- تقدم اصل بر ظاهر در مسئله کثیرالشک.................................... 232

      2- شک در جزء یا شک در اصل نماز.......................................... 235

      3- صحت یا فساد در اصل معاملات............................................ 235

      4- صحت براساس نفس و فعل غیر............................................. 239

گفتار چهارم- کثیرالشک و معیار آن..................................................... 239

گفتار پنجم- معنی عرفی کثیرالشک...................................................... 241

 

فهرست منابع و مأخذ......................................................................... 243